Nedim Kimdir? Hayatı, Sanatı, Eserleri

Divan Şairi Nedim Kimdir? Hayatı, Sanatı, Eserleri, Şiirlerinden Örnekler

Nedim Kimdir? Hayati, Sanati, Eserleri, Şiirleri

Nedim'in Hayatı


Divan edebiyatının en büyük şairlerinden biri sayılır. İstanbul'da doğmuştur. (d.1681? - ö.1730). Asıl adı Ahmet'tir.

Anadolu'da kadılıklarda bulunmuş olan Mehmet Efendi adlı birinin oğludur. Annesi, Karaçelebi-zade Abdüllaziz Efendi ailesinden Saliha Hatun'dur.

Nedim, İstanbul'da yetişmiş, düzenli bir medrese eğitimi görmüştür. Müderrislik mesleğine girmiştir.

Nevşehirli Damat İbrahim Paşa devrinde iyice göze girmiş ve mesleğinde hızla ilerlemiştir. Çeşitli medreselerde müderrislik yapmış, ayrıca İbrahim Paşa'nın özel kitaplığına "hafız-ı kütüb" olmuştur.

"Lale Devri (1718-1730)" diye anılan zevk ve eğlence devrinin adamı olan Nedim, o devri sona erdiren Patrona Halil ayaklanması sırasında ölmüştür. (1730).

Ölümü üzerine çeşitli söylentiler vardır. Gerçeğe en yakın söylenti, Müstakim-zade'nin Mecellet-ün-Nisab adlı eserinde, Patrona Halil ayaklanması sırasında , evinin damında düşerek öldüğüdür.Nedim'in mezarı Üsküdar'da Karacaahmet mezarlığında bulunmaktadır. 

Şairin terekesine ait karar suretinden öğrenildiğine göre, Beşiktaş'ta, Tekerlek Mustafa Çelebi Mahallesinde (Beşiktaş'tan Ortaköy'e giden yol üzerinde) oturmuştur. Bu mahalle halkından İbrahim Çelebi bin Elhac Mustafa'nın kızı Ümm-i Gülsüm ile evlenmiş; Rebabe adlı bir kızı olmuştur. Nedim'in Rukıye, Hamide, Ayşe adlı üç de kız kardeşi vardır.


Nedim'in Sanatı


Nedim'in Divan edebiyatı içinde, öbür şairlerden ayrı bir yeri vardır. O'nun öbür şairlerden ayrıldığı nokta, şiirlerinde yer yer bazı yenilikler, birtakım cesaretli çıkışlar yapmaktan çekinmemiş olmasıdır.

Şiirlerinin Arap ve Fars sözlük ve dil kurallarıyla yüklü bir hale gelmesinden elden geldiğince kaçınmış, özellikle şarkılarında sade, açık, külfetsiz bir dil kullanmaya çalışmıştır; gazellerinde hatta kasidelerinde bile konuşma diline yakın sayılabilecek dizeler çoktur.

Nedim'in başlıca özelliklerinden biri de, İstanbul şivesini kullanmış olmasıdır.

Nedim, Divan edebiyatının hayattan uzak, soyut bir sanat anlayışı çevresinde birtakım kalıplaşmış mazmunlarla örülen dar çevresini aşarak, kimi şirlerinde, özellikle şarkılarında, gördüğü ve yaşadığı hayatı yansıtmaya çalışmıştır ki, bu davranış, Divan şiirinin yapısı içinde önemli bir yeniliktir.

Nedim, tam bir Lale Devri adamı, zevk ve eğlence şairidir. Şiirlerinin din, tasavvuf ve hikmetle hiçbir ilgisi yoktur. Divanların baş tarafına konması adet olan Allah ve Peygamber hakkında yazılmış münacat, naat vb. gibi kasidelerde bir tek örnek dahi yazılmamıştır. Onun şiirlerinin başlıca konuları şarap, aşk, Sa'd-abad gezmeleri,Çırağan safaları gibi şeylerdir.

Nedim, Divan edebiyatının belli nazım biçimleri dışına çıkmamakla birlikte, şiire yeni bir çeşni getirmiş; özellikle kaside, gazel ve şarkı yolunda çok üstün başarı göstermiştir. Nedim asıl kişiliğini gazel tarzında göstermiştir.

Bunlar dışında, Nedim divanında birkaç rubai, küçüklü büyüklü bir hayli kıta, tarih vb. varsa da bunların çoğu, gazel ve şarkılarıyla karşılaştırılamayacak kadar değersizdir.

Bugün Türk edebiyatının en büyük şairlerinden biri olarak kabul edilen Nedim, yaşadığı devirde, çağdaşları olan Osman-zade Taib, Seyyid Vehbi, Nahifi vb. gibi ünlü şairlerden daha üstün sayılmıyordu.

Devirin ileri gelen devlet adamları tarafından korunmasını, her eğlenti ve her toplantıya çağrılmasını, şairliğinden çok, "hoş sohbet", "meclis-ara" bir toplum adamı olmasına bağlamak da akla yakın görünüyor.

Nedim'in asıl değeri daha sonraki devirlerde, özellikle Tanzimat'tan sonra anlaşılmaya başlanmıştır.

Nedim' in başarılı sayılabilecek tek izleyicisi, yirminci yüzyılın ilk yarısında yetişen Yahya Kemal Beyatlı'dır.


Nedim'in Eserleri


*Şiir:

Divan: Nedim'e asıl şöhretini kazandıran eseri, divanıdır. Şairin hayattayken divan tertip edip etmediği bilinmemektedir.Nedim divanının yazma ve basma çeşitli nüshaları vardır. Arap alfabesiyle üç, latin alfabesiyle bir kez basılmıştır.

*Nesir:
Sahaifü'l-Ahbar: Lale Devri'nde (1718-1730) teşekkül ettirilen tercüme heyetlerinde görev alan Nedim, Müneccimbaşı Ahmet Âşıkî (ö.1702)'nin Camiü'd-Düvel adlı Arapça eserini Türkçe'ye çevirerek Sahaifü'l-Ahbar adını vermiştir. Nedim'in on yılda tamamlayarak (1720-1730) İbrahim Paşa'ya sunduğu bu çeviri, 1285 yılında İstanbul'da basılmıştır.
Aynî Tarihi: Bedrettin Mahmut bin Ahmet (ö.1451) tarafından yazılan Ikdu'l-Cümanfi Tarihi Ehli'z-Zaman adlı yirmi dört ciltlik İslam tarihi, Nedim'in de içinde bulunduğu tercüme heyetince çevrilmiştir. Fakat Nedim'in mütercimler arasında yer aldığı bilindiği hâlde hangi bölüm veya kısımları tercüme ettiği henüz bilinmemektedir.
Nedim'in bunlardan başka, Şehit Ali Paşa'ya yazdığı bir dilekçesi, İzzet Ali Paşa'nın şaka yollu mektubuna mensur cevabı, Safayî Tezkiresi'ne Takriz'i ve Münşeat-ı Aziziye'de yer alan ve kime yazıldığı belli olmayan bir mektubu vardır.

NEDİM'İN ŞİİRLERİNDEN ÖRNEKLER


⇛Kaynakça:
  1. Cevdet Kudret, Divan Şiirinde Üç Büyükler-3: NEDİM, İnkılap Kitabevi, 2003, 8. Baskı.
  2. Prof. Dr. Muhsin Macit, XVIII. YÜZYIL TÜRK EDEBİYATI. Anadolu Üniv. Yay.
Nedim Kimdir? Hayati, Sanati, Eserleri, Şiirleri


Kaynak:MazeretimŞiirdir Güncelleme: 02.07.2018

Yorumlar

Bu İçeriğe YORUMLARINIZLA katkı sağlamak istemez misiniz?

Translate

Arşiv