Şiir ve İdeoloji - Zülfü Livaneli

Edebiyat Notları: 46* Televizyonun bu kadar yaygın olmadığı, gazetelerin de pek az kişi tarafından okunduğu dönemlerde şiir, çok etkili ...


Edebiyat Notları: 46*

Televizyonun bu kadar yaygın olmadığı, gazetelerin de pek az kişi tarafından okunduğu dönemlerde şiir, çok etkili bir iletişim aracıydı. İnsanların hemen ezberlediği, toplantılarda yüksek sesle okuduğu, arkadaş gruplarında bir ayin gibi tekrarladığı şiirler, önemli bir toplumsal işleve sahipti. Şiir bilmeyen insana hemen hemen rastlanmazdı. Şiir sanatı bugünkü gibi, insanlığı yoksullaştıracak biçimde sanat gettolarına sürülmemişti.

Bu gerçek, yalnız büyük kentlerde değil Anadolu’nun en ücra köşelerinde de de hissedilirdi. Yörede yaşanmış faciaları anlatan, çok ucuz saman kağıda kötü bir hurufatla basılmış destanların, pazarlarda beş kuruşa satıldığı dönemi çocukluğumdan hayal meyal hatırlar gibiyim. Bunlardan bir tanesi galiba bir kamyon kazasına aitti ve “Altı lastikli de üstü vesait / Söylerim destanı kamyona ait’’ diye başlıyordu.

Daha eski yüzyıllarda Horasan Erleri’nin hümanist düşüncelerinin, şiirler aracığıyla yaygınlaştığı biliniyor. Orta Asya’dan Balkanlar’a kadar çok büyük bir bölgeye yayılan ve “kolonizatör dervişler’’ diye tanımlanan erenlerin söylediği şiirler, milyonlarca insanın dilinde yankılanıyordu. Diyar-ı Rum (Roma diyarı) denilen Anadolu, Türkçe şiirler aracığıyla kimlik ve kültür değiştirmeye başlamıştı.

Daha sonraki yüzyıllarda Anadolu’da, bugünün deyimiyle “protest’’ diyebileceğimiz muhalif şiirler yaygınlaşmaya başladı. Pir Sultan Abdal gibi ideolojik önderler, siyasi şiirlerinden dolayı idam edildi.

Halk şiiri; “Şalvarı şaltağ Osmanlı / Eğeri kaltağ Osmanlı / Ekende yok, biçende yok / Yiyende ortağ Osmanlı’’ gibi güçlü eleştiriler dile getirebiliyordu; Dadaloğlu “Ferman Padişlahın dağlar bizimdir’’ diyebiliyordu ama divan edebiyatında, beklenebileceği gibi buna izin verilmiyordu. Siham-ı Kaza adlı eseri yüzünden idam edilen şair Nef’i, bu konudaki katılığın utanç verici bir örneğidir.

Ancak Fransız İhtilali’nin ateşlediği özgürlük ruhunun dalga dalga yayılan etkileri, 19. Yüzyıl’da Osmanlı’yı da etkisi altına almakta gecikmedi. Düzeni, mevki sahibi kişileri hatta padişahı eleştiren “heccav”lar, sivri dilleriyle, halk arasında yaygınlaşan hicivlere imza attılar. 

Bu arada şiir, özellikle 2. Abdülhamit döneminin en etkili siyasal mücadele araçlarından birisi oldu. Namık Kemal’in hürriyet şiirleri, Tevfik Fikret’in Sis gibi rejimi yerden yere vuran eserleri, büyük bir fırtına yaratarak gençliği hemen kavrayıverdi.

O dönemlerde bırakın “hürriyet’’ kelimesini, “vatan’’ kavramı bile insanlara yabancıydı. Falih Rıfkı Atay çöküş yıllarını anlatan kitabına başlarken “Biz çocukken kendimize Türk demezdik” diye yazar. Çünkü hangi kökenden, hangi dinden gelirse gelsin herkes “Osmanlı’’ olarak padişahın kulu, “vatan’’ kavramı ise padişahın mülküydü.

Bu kavram o kadar bilinmiyordu ki, 31 Mart vakasında “Yaşasın vatan!’’ diye bağıran mektepli subayları döven bir grup alaylı, “Niye Yaşasın Vartan diyerek bir Ermeni’yi övüyorsunuz. Yaşasın Padişah efendimiz diye bağırsanıza!’’ diyebiliyordu.Çünkü daha önce vatan kelimesini duymamışlardı.

Böyle bir ortamda Namık Kemal’in “Vatan yahut Silistre’’ adlı oyununun yarattığı fırtınayı tahmin etmek zor olmasa gerek. Namık Kemal, gençliğin ilahı haline gelmişti. Hürriyet şiirleri sivil öğrencileri olduğu kadar askeri okul öğrencilerini de etkisi altına almıştı. Bu öğrencilerden birisi de Selanikli Mustafa adlı Manastır Askeri İdadisi öğrencisiydi. Hatta o da Namık Kemal tarzında şiirler yazmaya başlamış ama bir hocası tarafından “askerlik mesleğine engel olacağı’’ gerekçesiyle, bu işten vazgeçirilmişti.

Şimdi yazacağım şeyin hiçbir belgesi ve tanıklığı yok ama eskiden beri, genç öğrenci Mustafa’nın, Kemal adını Namık Kemal hayranılığından dolayı aldığını hissederim. Hepimize öğretilen ve Mustafa isimli hocasının “Sen de Mustafa ben de Mustafa, bu böyle olmaz. Bundan böyle senin adın Mustafa Kemal olsun.’’ söylencesi bana pek doğru gelmez. Zaten bu genç öğrenci ömrü boyunca, Kemal adını, doğumunda konulan Mustafa adına tercih edecektir.




Kaynak:*Zülfü Livaneli; gazetevatan.com (22.07.2012)

YORUMLAR

Ad

1 Mayıs Şiirleri , 1 , 10 Kasım Şiirleri , 5 , 15 Temmuz Şiirleri , 1 , 2 Temmuz Sivas Katliamı Şiirleri , 2 , 24 Kasım Öğretmenler Günü Şiirleri , 1 , a. kadir , 1 , abdurrahim karakoç , 2 , adnan yücel , 5 , afşar timuçin , 1 , ahmed arif , 3 , ahmet erhan , 3 , ahmet günbaş , 1 , ahmet haşim , 1 , ahmet muhip dıranas , 1 , ahmet necdet , 1 , ahmet oktay , 1 , ahmet selçuk ilkan , 1 , ahmet telli , 2 , alfonsina storni , 1 , ali rıza ertan , 3 , alper meşe , 1 , Ankara Şiirleri , 2 , Anne Şiirleri , 4 , arkadaş z. özger , 9 , asım gönen , 1 , aşık seyit nesimi , 1 , aşık veysel , 2 , Aşk Şiirleri , 32 , ataol behramoğlu , 4 , Atatürk Şiirleri , 5 , attila ilhan , 12 , aziz nesin , 3 , bahtiyar vahapzade , 1 , bayburtlu zihni , 1 , bedirhan gökçe , 1 , bedri rahmi eyüboğlu , 4 , behçet aysan , 5 , behçet necatigil , 5 , bejan matur , 1 , bertolt brecht , 1 , bestelenen şiirler , 22 , birhan keskin , 1 , biyografi , 15 , cahit külebi , 4 , cahit sıtkı tarancı , 1 , cahit zarifoğlu , 1 , can yücel , 8 , cemal safi , 1 , cemal süreya , 8 , cengiz aytmatov , 1 , cevat çapan , 1 , cevdet kudret , 1 , ceyhun atuf kansu , 1 , Çanakkale Savaşı Şiirleri , 1 , Çocuk Şiirleri , 6 , didem madak , 1 , ece ayhan , 3 , edebiyat dergileri , 25 , edebiyat haberleri , 91 , edgar allan poe , 2 , edip cansever , 4 , editörün seçimi , 10 , enis batur , 1 , enver gökçe , 2 , ercişli emrah , 2 , erdal öz , 1 , ernosto che guevara , 1 , esat selışık , 1 , etkinlik , 21 , fatih akça , 1 , fazıl hüsnü dağlarca , 6 , federico garcia lorca , 1 , fuzuli , 1 , gonca özmen , 1 , gülten akın , 3 , hacı bektaş veli , 1 , hacı gürhan , 1 , halil soyuer , 1 , halim yağcıoğlu , 1 , halim yazıcı , 1 , Hapishane Mahpusluk Şiirleri , 1 , harun özmen , 1 , hasan bayrı , 1 , hasan hüseyin korkmazgil , 2 , hatice kundakçı , 1 , Hayat Yaşam Şiirleri , 3 , haydar ergülen , 2 , hikmet okuyar , 1 , hilmi yavuz , 1 , hüseyin haydar , 3 , ilhan berk , 2 , ismail biçer , 1 , ismet özel , 1 , İstanbul Şiirleri , 2 , James Oppenheım , 1 , kadir aydemir , 1 , kahraman tazeoğlu , 1 , karacaoğlan , 2 , kenan yücel , 2 , kitap , 38 , köşelerde şiir , 33 , küçük iskender , 3 , lale müldür , 1 , Listeler , 6 , louis aragon , 1 , m. nihat malkoç , 1 , m. sunullah arısoy , 1 , mateya matevski , 1 , mehmet akif ersoy , 2 , melih cevdet anday , 4 , metin altıok , 5 , metin cengiz , 1 , metin eloğlu , 1 , mihrî hatun , 4 , murat ince , 1 , murathan mungan , 2 , muzaffer tayyip uslu , 2 , müesser yeniay , 2 , nazım hikmet , 20 , necati cumalı , 1 , necip fazıl , 3 , nevzat çelik , 1 , neyzen tevfik , 2 , nihat behram , 1 , orhan seyfi orhon , 1 , orhan veli kanık , 7 , ömer hayyam , 1 , ömer turan , 6 , özdemir asaf , 3 , özdemir ince , 1 , Özgürlük Şiirleri , 3 , pablo neruda , 5 , paul eluard , 1 , refik durbaş , 2 , rıfat ılgaz , 2 , rıza tevfik bölükbaşı , 1 , röportaj , 7 , rüştü onur , 1 , sabahattin ali , 2 , sadık doğan , 11 , sait maden , 2 , selahattin yolgiden , 1 , sennur sezer , 2 , serkan engin , 1 , seval esaslı , 1 , sezai karakoç , 2 , sina akyol , 1 , Sponsorlu , 12 , stepan sçipaçyov , 1 , sylvia plath , 1 , şiir yarışmaları , 83 , şiirler , 98 , şükrü erbaş , 2 , tuğrul tanyol , 1 , turgay fişekçi , 1 , turgut uyar , 6 , Ulus Yurt Vatan Şiirleri , 2 , Umut Şiirleri , 11 , ülkü tamer , 2 , ümit yaşar oğuzcan , 4 , vahittin bozgeyik , 1 , vedat türkali , 1 , victor hugo , 1 , video belgesel , 12 , video edebiyat , 5 , video şiirler , 18 , Wallace Stevens , 1 , william shakespeare , 1 , yalçın ergir , 1 , yaşar nabi nayır , 4 , yaşar nezihe bükülmez , 1 , yılmaz erdoğan , 1 , yılmaz odabaşı , 2 , yunus emre , 6 , yunus nadi , 2 , yusuf hayaloğlu , 2 ,
ltr
item
Mazeretim Şiirdir: Şiir ve İdeoloji - Zülfü Livaneli
Şiir ve İdeoloji - Zülfü Livaneli
Mazeretim Şiirdir
http://www.mazeretimsiirdir.com/2012/07/siir-ve-ideoloji.html
http://www.mazeretimsiirdir.com/
http://www.mazeretimsiirdir.com/
http://www.mazeretimsiirdir.com/2012/07/siir-ve-ideoloji.html
true
283691607085523033
UTF-8
Tüm İçerik Yüklendi Herhangi bir içerik bulunamadı. TÜMÜNÜ GÖR Daha Fazlasını Oku Cevapla Cevabı İptal Et Sil Editör Anasayfa SAYFALAR YAZILAR Hepsini Gör BUNLARLA DA İLGİLENEBİLİRSİNİZ İLGİLİ KATEGORİ ARŞİV ARA TÜM İÇERİKLER Alakalı İçerik Bulunamadı. Anasayfaya Dön Pazar Pazartesi Salı Çarşamba Perşembe Cuma Cumartesi Paz Pzt Sal Çar Per Cum Cmt Ocak Şubat Mart Nisan Mayıs Haziran Temmuz Ağustos Eylül Ekim Kasım Aralık Oca Şub Mar Nis May Haz Tem Ağu Eyl Eki Kas Ara Şimdi 1 dk önce $$1$$ dakika önce 1 saat önce $$1$$ saat önce Dün $$1$$ gün önce $$1$$ hafta önce 5 haftadan fazla İzleyiciler Takip Edin BU İÇERİK ÖNEMLİDİR Kilidi açmak için paylaşın Tüm Kodu Kopyala Tüm Kodu Seç Tüm kodlar panonuza kopyalanmıştır. Can not copy the codes / texts, please press [CTRL]+[C] (or CMD+C with Mac) to copy